Στην κοινή συνεδρίαση της ΚΕΔΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας) και της ΕΝΠΕ (Ένωση Περιφερειών Ελλάδας), ο Υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος παρουσίασε τον νέο Κώδικα για την Αυτοδιοίκηση. Αν και το ενδιαφέρον της παρουσίας του επικεντρώθηκε κυρίως στο νέο εκλογικό σύστημα, η ουσία του Κώδικα αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για το μέλλον της τοπικής διακυβέρνησης.
Εκλογικό σύστημα στο επίκεντρο, η αυτοτέλεια στο περιθώριο
Η έμφαση του Υπουργού στο νέο εκλογικό σύστημα – με σκοπό την «ενίσχυση της κυβερνησιμότητας» στους δήμους και τις περιφέρειες – αφήνει να διαφανεί η πρόθεση του κεντρικού κράτους να μειώσει τις αποκλίσεις, τις συγκρούσεις και την αστάθεια που προκαλούσε η απλή αναλογική. Ωστόσο, αυτή η μεταρρύθμιση φαίνεται να αγνοεί το πάγιο αίτημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για ουσιαστική ενίσχυση της διοικητικής και οικονομικής της αυτοτέλειας.
Οι θεσμοί της αυτοδιοίκησης περίμεναν έναν Κώδικα που θα ρύθμιζε κρίσιμα ζητήματα αρμοδιοτήτων, οικονομικών πόρων και ανεξαρτησίας από την κεντρική διοίκηση. Αντί αυτού, βλέπουν ένα κείμενο νομοθετικής πρωτοβουλίας που εστιάζει στον εκλογικό μηχανισμό και λιγότερο -έως καθόλου- στα θεμελιώδη ζητήματα λειτουργίας και αυτονομίας των ΟΤΑ.
Προς συγκεντρωτικότερο μοντέλο διοίκησης;
Οι πρώτες αναγνώσεις του Κώδικα Λιβάνιου κάνουν λόγο για ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και της εποπτείας των αποφάσεων των ΟΤΑ από την κεντρική εξουσία. Ενισχύεται η αρμοδιότητα του Ελεγκτή Νομιμότητας, εντείνονται οι προληπτικοί έλεγχοι, και περιορίζεται η δυνατότητα των δήμων να ασκούν πολιτική με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Ουσιαστικά, προωθείται ένα μοντέλο όπου η αυτοδιοίκηση θα διοικεί, αλλά υπό συνεχή επιτήρηση.
Αντί να δοθούν κίνητρα και εργαλεία για την ανάπτυξη τοπικών στρατηγικών, προγράμματα και πόροι παραμένουν εξαρτώμενα από το κράτος. Η έννοια της “διοικητικής αυτοτέλειας”, που αποτελεί βασική αρχή κάθε σύγχρονου αποκεντρωμένου μοντέλου διακυβέρνησης, φαίνεται να παραγκωνίζεται.
Οι αντιδράσεις
Στους κόλπους της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ επικρατεί προβληματισμός. Πολλοί αιρετοί εκφράζουν την ανησυχία ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο δεν αποτελεί ουσιαστική μεταρρύθμιση αλλά μια αναδιατύπωση του κεντρικού ελέγχου με το πρόσχημα της σταθερότητας και της διαφάνειας. Οι αυτοδιοικητικές δυνάμεις ζητούν ένα πραγματικά νέο ξεκίνημα, βασισμένο στην εμπιστοσύνη και την ενδυνάμωση των τοπικών θεσμών.
Τελικές σκέψεις
Ο Κώδικας Λιβάνιου μοιάζει να επιλέγει την ασφαλή οδό του ελέγχου αντί της ανάθεσης ευθυνών και εξουσιών. Αν και η κυβερνησιμότητα είναι σημαντική, η πραγματική πρόκληση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι η σταθερότητα των διοικήσεων αλλά η δυνατότητά τους να λειτουργούν με ελευθερία, επάρκεια και λογοδοσία. Και αυτό, δυστυχώς, παραμένει ζητούμενο.
Θα μπορέσει το τελικό κείμενο του Κώδικα να ενσωματώσει τις φωνές της αυτοδιοίκησης ή πρόκειται για μια ακόμα χαμένη ευκαιρία αποκέντρωσης;