Είκοσι επτά ολόκληρα χρόνια μετά, και ενώ η Ρόδος έχει βιώσει επανειλημμένα καταστροφικές πλημμύρες, μεγάλες δασικές πυρκαγιές και ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, η καταγγελία ενός εκ των πλέον αναγνωρισμένων επιστημόνων της χώρας στον τομέα των φυσικών καταστροφών εγείρει εύλογα και επιτακτικά ερωτήματα
Ένα εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα, που άπτεται της προστασίας της ανθρώπινης ζωής και της ασφάλειας των πολιτών της Ρόδου, αναδεικνύεται μετά τη δημόσια δήλωση του καθηγητή και προέδρου του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), Ευθύμιου Λέκκα, ότι η πόλη της Ρόδου εξακολουθεί να διαθέτει σχέδιο Πολιτικής Προστασίας το οποίο χρονολογείται από το 1999, χωρίς να έχει αναθεωρηθεί.
Είκοσι επτά ολόκληρα χρόνια μετά, και ενώ η Ρόδος έχει βιώσει επανειλημμένα καταστροφικές πλημμύρες, μεγάλες δασικές πυρκαγιές και ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, η καταγγελία ενός εκ των πλέον αναγνωρισμένων επιστημόνων της χώρας στον τομέα των φυσικών καταστροφών εγείρει εύλογα και επιτακτικά ερωτήματα.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αποκτά το γεγονός ότι η καταγγελία διατυπώθηκε δημόσια, στην εκπομπή «Πρωινό Xpress» του Real Voice 99,5, στις 15 Οκτωβρίου 2026, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει δημόσια διάψευση από τον Δήμο Ρόδου για όσα ανέφερε ο καθηγητής.
Η επισήμανση έγινε μόλις μία ημέρα μετά τη σφοδρή κακοκαιρία της 14ης Οκτωβρίου, η οποία έπληξε τη Ρόδο με πρωτοφανή ένταση, προκαλώντας εκτεταμένα προβλήματα και την τραγική απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής.
Το ερώτημα που προκύπτει δεν είναι απλώς αν ο Δήμος έχει καταρτίσει κάποια σχέδια αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών. Είναι εάν διαθέτει ένα ολοκληρωμένο, επικαιροποιημένο και επιχειρησιακά εφαρμόσιμο πλαίσιο Πολιτικής Προστασίας, προσαρμοσμένο στις σημερινές συνθήκες και στους ιδιαίτερους κινδύνους κάθε περιοχής του νησιού.
Η κατηγορηματική δήλωση Λέκκα: «Δεν μπορεί η Ρόδος να έχει το σχέδιο του 1999»
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στον Real Voice, υπήρξε απολύτως συγκεκριμένος:
«Δεν μπορεί η Ρόδος, η πόλη της Ρόδου, να έχει το σχέδιο πολιτικής προστασίας που είχε γίνει από τον τότε δήμαρχο Γιώργο Γιαννόπουλο το 1999».
Στη διευκρινιστική ερώτηση εάν το σχέδιο δεν έχει αναθεωρηθεί και η πόλη εξακολουθεί να στηρίζεται στα δεδομένα εκείνης της εποχής, η απάντησή του ήταν κατηγορηματική:
«Ακριβώς, ακριβώς, ναι».
Και συμπλήρωσε:
«Δεν μπορεί να πάμε έτσι».
Η βαρύτητα της δήλωσης είναι προφανής. Πρόκειται για συγκεκριμένη δημόσια επισήμανση από επιστήμονα με πολυετή εμπειρία στη διαχείριση φυσικών καταστροφών, ο οποίος συμμετέχει στον κεντρικό μηχανισμό επιστημονικής παρακολούθησης και εκτίμησης των σχετικών κινδύνων.
Μια δήλωση σαφής ώστε να απαιτεί μια εξίσου συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη απάντηση, η οποία, μέχρι στιγμής, δεν έχει δοθεί δημόσια.
Τι είναι το Σχέδιο Πολιτικής Προστασίας ενός Δήμου και γιατί είναι υποχρεωτικό
Τα Τοπικά Σχέδια Πολιτικής Προστασίας αποτελούν τον βασικό επιχειρησιακό σχεδιασμό για την αντιμετώπιση φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών και άλλων απειλών.
Καθορίζουν πώς οργανώνεται ένας Δήμος, ποιες υπηρεσίες κινητοποιούνται, ποιος αναλαμβάνει κάθε αρμοδιότητα, ποια μέσα υπάρχουν διαθέσιμα, πώς συνεργάζονται οι εμπλεκόμενοι φορείς και ποιες ενέργειες πρέπει να πραγματοποιηθούν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εκδήλωση ενός επικίνδυνου φαινομένου.
Ένα τέτοιο σχέδιο δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές οδηγίες. Πρέπει να ανταποκρίνεται στα πραγματικά δεδομένα της περιοχής, λαμβάνοντας υπόψη τη γεωμορφολογία, τις υποδομές, την κατανομή του πληθυσμού, τα σημεία αυξημένης επικινδυνότητας και τις δυνατότητες επιχειρησιακής παρέμβασης.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, όπως διαμορφώνεται από το άρθρο 21 του Ν. 4662/2020 και τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του, είναι συγκεκριμένο.
Τα Τοπικά Σχέδια Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Διαχείρισης Συνεπειών επικαιροποιούνται ανά δύο χρόνια ή νωρίτερα σε περίπτωση επέλευσης κινδύνου.
Η σύνταξή τους πραγματοποιείται με ευθύνη του Δημάρχου και επιμέλεια του Αυτοτελούς Τμήματος Πολιτικής Προστασίας, ενώ προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία εισήγησης και έγκρισης, με συμμετοχή της Δημοτικής Επιτροπής, του Δημοτικού Συμβουλίου και της αρμόδιας υπηρεσίας της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.
Ο νόμος προβλέπει επίσης ότι το Τοπικό Σχέδιο περιλαμβάνει Γενικό Μέρος, με προβλέψεις που ισχύουν για κάθε καταστροφή, και Παραρτήματα που εξειδικεύουν τον σχεδιασμό ανάλογα με τους ιδιαίτερους κινδύνους.
Επομένως, η επικαιροποίηση δεν αποτελεί ζήτημα διακριτικής ευχέρειας, αλλά ρητή θεσμική υποχρέωση.
Ο «ΔΑΡΔΑΝΟΣ» του 2024: Τι έχει εγκρίνει ο Δήμος Ρόδου και τι δεν αποδεικνύει αυτή η έγκριση
Στο σημείο αυτό απαιτείται μία ουσιώδης διευκρίνιση, προκειμένου να αποτυπωθούν με ακρίβεια τα πραγματικά δεδομένα.
Ο Δήμος Ρόδου έχει πράγματι προχωρήσει τα τελευταία χρόνια στην έγκριση επιμέρους σχεδίων αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών.
Ειδικότερα, με την υπ’ αριθμόν 310/2024 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 2024 (ΑΔΑ: ΨΘΖ3Ω1Ρ-7ΞΣ), εγκρίθηκε το Σχέδιο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Άμεσης/Βραχείας Διαχείρισης Συνεπειών από Πλημμυρικά Φαινόμενα, με την κωδική ονομασία «ΔΑΡΔΑΝΟΣ».
Η ύπαρξη της συγκεκριμένης απόφασης επιβεβαιώνεται και από το ΦΕΚ Β΄ 1869/15.04.2025, στο οποίο γίνεται ρητή αναφορά στην έγκρισή της.
Αντίστοιχα, υπάρχουν αποφάσεις για το σχέδιο αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών «ΙΟΛΑΟΣ 2», το 2024, και για το σχέδιο αντιμετώπισης χιονοπτώσεων και παγετού «ΒΟΡΕΑΣ 2», το 2025.
Ωστόσο, αυτό δεν είναι το ίδιο με το ζήτημα που έθεσε ο Ευθύμιος Λέκκας.
Ο «ΔΑΡΔΑΝΟΣ» αποτελεί εξειδικευμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση των πλημμυρικών φαινομένων. Ο «ΙΟΛΑΟΣ» αφορά τις δασικές πυρκαγιές και ο «ΒΟΡΕΑΣ» τις χιονοπτώσεις και τον παγετό.
Η ύπαρξη αυτών των σχεδίων δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι έχει αναθεωρηθεί το συγκεκριμένο σχέδιο του 1999 στο οποίο αναφέρθηκε ο καθηγητής, ούτε ότι υπάρχει ένα πλήρως επικαιροποιημένο και ενοποιημένο Τοπικό Σχέδιο Πολιτικής Προστασίας, με όλες τις απαιτούμενες προβλέψεις και εγκρίσεις.
Αυτό είναι το σημείο που χρειάζεται να αποσαφηνιστεί από τον ίδιο τον Δήμο.
Ποια είναι η σχέση των νεότερων ειδικών σχεδίων με τον γενικό σχεδιασμό της πόλης; Υπάρχει νεότερο Γενικό Μέρος που αντικατέστησε το σχέδιο του 1999; Περιλαμβάνονται ολοκληρωμένες και επικαιροποιημένες προβλέψεις για κάθε δημοτική ενότητα;
Και κυρίως, τι ακριβώς εννοούσε ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ όταν διαπίστωνε δημόσια ότι η πόλη εξακολουθεί να έχει σχέδιο του 1999;
Ένα σχέδιο του 1999 σε μια Ρόδο που έχει αλλάξει ριζικά
Ακόμη και χωρίς να εξετάσει κανείς τις μεταβολές που έχει επιφέρει η κλιματική κρίση, η σύγκριση της Ρόδου του 1999 με τη Ρόδο του 2026 είναι αρκετή για να καταδείξει πόσο κρίσιμη είναι η διαρκής επικαιροποίηση του σχεδιασμού.
Μέσα σε αυτά τα 27 χρόνια έχουν μεταβληθεί οι οικιστικές συνθήκες, οι χρήσεις γης, οι υποδομές, οι μετακινήσεις, οι ανάγκες του πληθυσμού και οι απαιτήσεις εξυπηρέτησης μιας ιδιαίτερα μεγάλης τουριστικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, η διοικητική δομή έχει αλλάξει ριζικά, καθώς από το 2011 η Ρόδος αποτελεί έναν ενιαίο Δήμο, που περιλαμβάνει δέκα δημοτικές ενότητες με σημαντικές γεωγραφικές και πληθυσμιακές διαφοροποιήσεις.
Κυρίως, όμως, έχουν αλλάξει οι ίδιοι οι φυσικοί κίνδυνοι και ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται.
Οι καταστροφικές πλημμύρες του 2013 και του 2019, η κακοκαιρία «Bora» του 2024, οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές του 2023 και, πλέον, η θεομηνία της 14ης Οκτωβρίου 2026 αποτελούν γεγονότα που παρέχουν νέα δεδομένα και εμπειρία, τα οποία πρέπει να αξιοποιούνται στον σχεδιασμό.
Δεν αρκεί να υπάρχει ένας κατάλογος μηχανημάτων, υπηρεσιών και τηλεφώνων επικοινωνίας. Το κρίσιμο είναι να υπάρχει γνώση των πραγματικών κινδύνων και συγκεκριμένος σχεδιασμός για την αντιμετώπισή τους.
Ακριβώς αυτό υπογράμμισε και ο Ευθύμιος Λέκκας, εξηγώντας ότι οι γενικές κατευθύνσεις πρέπει να εξειδικεύονται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Ο Αρχάγγελος δεν έχει τα ίδια γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά με τα Αφάντου. Η Λίνδος δεν αντιμετωπίζει ακριβώς τους ίδιους κινδύνους με την πόλη της Ρόδου.
Οι διαφορές αυτές, σύμφωνα με τον καθηγητή, καθιστούν αναγκαίο έναν σχεδιασμό που δεν θα αντιμετωπίζει ολόκληρο το νησί ως μία ενιαία, ομοιογενή περιοχή.
Η νέα νομοθεσία απαιτεί ειδική μέριμνα για τη νησιωτικότητα
Ιδιαίτερη σημασία έχει και μια νεότερη πρόβλεψη της νομοθεσίας.
Με τον Ν. 5281/2026 ενισχύθηκε το θεσμικό πλαίσιο σχεδιασμού της Πολιτικής Προστασίας, προβλέποντας ρητά ότι κατά την κατάρτιση και την επικαιροποίηση των σχεδίων, καθώς και κατά την εναρμόνιση των τοπικών και περιφερειακών σχεδίων, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γεωγραφικές, πληθυσμιακές, κοινωνικές και επιχειρησιακές ιδιαιτερότητες, μεταξύ άλλων, των νησιωτικών Δήμων.
Πρόκειται για πρόβλεψη με προφανή σημασία για τη Ρόδο.
Η έκταση του νησιού, οι μεγάλες αποστάσεις, οι διαφορετικές γεωμορφολογικές συνθήκες και η εποχική αύξηση του πληθυσμού λόγω του τουρισμού δημιουργούν ιδιαίτερες απαιτήσεις Πολιτικής Προστασίας.
Η ουσιαστική εφαρμογή της νομοθεσίας προϋποθέτει επομένως πολύ περισσότερα από την υιοθέτηση γενικών υποδειγμάτων.
Προϋποθέτει τεκμηριωμένο σχεδιασμό που να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα κάθε περιοχής.
Οι νέες οδηγίες για τις πλημμύρες και τα σχέδια απομάκρυνσης πολιτών
Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, με οδηγίες που εξέδωσε στις 19 Νοεμβρίου 2025, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση πολιτών λόγω επικείμενων ή εξελισσόμενων πλημμυρικών φαινομένων.
Οι οδηγίες αφορούν, μεταξύ άλλων, την εκπόνηση ειδικών σχεδίων, με προσδιορισμό επικίνδυνων περιοχών, κατάλληλων χώρων προσωρινής καταφυγής, διαδρομών απομάκρυνσης και διαδικασιών προστασίας του πληθυσμού.
Ακολούθησαν, στις 19 Αυγούστου 2026, νέες οδηγίες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας προς τους αρμόδιους φορείς, για την προετοιμασία της αντιπλημμυρικής περιόδου 2026–2027.
Οι οδηγίες αυτές έθεσαν εκ νέου στο επίκεντρο την πρόληψη, την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την ανάγκη οργάνωσης των ενεργειών προστασίας των πολιτών.
Επομένως, για τον Δήμο Ρόδου προκύπτουν πρόσθετα ερωτήματα.
Έχει καταρτιστεί και εγκριθεί το ειδικό σχέδιο οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης πολιτών από περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες;
Έχουν προσδιοριστεί εκ των προτέρων οι χώροι ασφαλούς καταφυγής, οι διαθέσιμες διαδρομές και οι διαδικασίες προστασίας των ευάλωτων ομάδων;
Και έχουν πραγματοποιηθεί ασκήσεις ετοιμότητας για την εφαρμογή αυτών των σχεδίων στην πράξη;
Η σφοδρότητα της κακοκαιρίας δεν αναιρεί την υποχρέωση προετοιμασίας
Ο ίδιος ο Ευθύμιος Λέκκας ήταν απολύτως σαφής ως προς τον εξαιρετικό χαρακτήρα της κακοκαιρίας που έπληξε τη Ρόδο.
Περιγράφοντας την εικόνα που παρακολουθούσαν οι επιστήμονες από το κεντρικό συντονιστικό όργανο, ανέφερε ότι η ένταση των βροχοπτώσεων ξεπέρασε ακόμη και τις ανώτερες χρωματικές κλίμακες απεικόνισης.
«Δεν πιστεύαμε αυτό που βλέπαμε», είπε χαρακτηριστικά.
Εξήγησε επίσης πόσο δύσκολη είναι η ακριβής πρόγνωση της θέσης και της έντασης ενός τέτοιου φαινομένου, ακόμη και λίγα λεπτά πριν από την εκδήλωσή του.
Αυτή η επιστημονική διαπίστωση, ωστόσο, δεν περιορίζει τη σημασία του επιχειρησιακού σχεδιασμού. Αντιθέτως, την ενισχύει.
Όταν η ακριβής εξέλιξη μιας κακοκαιρίας δεν μπορεί να προβλεφθεί με απόλυτη βεβαιότητα, η ύπαρξη επικαιροποιημένων σχεδίων, σαφών διαδικασιών κινητοποίησης και προετοιμασμένων υπηρεσιών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Ένα σχέδιο Πολιτικής Προστασίας δεν μπορεί να αποτρέψει τη βροχή, ούτε να εξαλείψει κάθε κίνδυνο.
Μπορεί, όμως, να συμβάλει καθοριστικά στον περιορισμό των συνεπειών, στην ταχύτερη κινητοποίηση του μηχανισμού και, πρωτίστως, στην προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Η μη διάψευση μιας δημόσιας καταγγελίας όταν αυτή αφορά την ασφάλεια των πολιτών και διατυπώνεται από έναν επιστήμονα με τη θεσμική ιδιότητα και την εμπειρία του Ευθύμιου Λέκκα, η απουσία συγκεκριμένης απάντησης αφήνει ένα σοβαρό ερώτημα ανοιχτό.
Ιδίως όταν η Ρόδος έχει μόλις βιώσει ακόμη μία καταστροφική κακοκαιρία, με ανθρώπινη απώλεια.
Η Πολιτική Προστασία δεν είναι μόνο τα μηχανήματα που κινητοποιούνται όταν ξεσπάσει μια θεομηνία, ούτε οι υπηρεσίες που επιχειρούν τις ώρες της κρίσης.
Είναι, πρωτίστως, η προετοιμασία που έχει προηγηθεί. Η γνώση των κινδύνων, η οργάνωση, η πρόληψη, ο συντονισμός και η ετοιμότητα.
Και το ζήτημα που έθεσε ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ δεν αφορά μόνο το παρελθόν ή τις ευθύνες των προηγούμενων δημοτικών αρχών. Αφορά κυρίως το παρόν και το επίπεδο προστασίας που μπορεί να εγγυηθεί σήμερα ο Δήμος στους κατοίκους και στους επισκέπτες της Ρόδου.
Είκοσι επτά χρόνια μετά το 1999, και έπειτα από τόσες καταστροφές, το ερώτημα που τίθεται πλέον στη δημοτική αρχή είναι σαφές:
Με ποιο ακριβώς επικαιροποιημένο σχέδιο Πολιτικής Προστασίας πορεύεται σήμερα η Ρόδος;