Μια φωτογραφία, χίλιες λέξεις — και στην προκειμένη περίπτωση, τρεις μπλε κύκλοι που αποτυπώνουν όλη την παθογένεια της ελληνικής καθημερινότητας. Ένα διαφημιστικό stand που κλείνει το πεζοδρόμιο, ένας κάδος σκουπιδιών στη μέση του δρόμου και ένας κουβάς παραδίπλα. Σκοπός; Ο απόλυτος μικροαστικός θρίαμβος: «Η θέση μπροστά από το μαγαζί μου είναι δική μου».
Το φαινόμενο δεν είναι καινούριο, ούτε εντοπίζεται μόνο στη Ρόδο. Είναι η εθνική μας ασθένεια. Η αυθαίρετη κατάληψη του δημόσιου χώρου με καρέκλες, τελάρα, κάδους ή σιδερώστρες για την «κράτηση» θέσης στάθμευσης αποτελεί το απόλυτο σύμβολο της νεοελληνικής ασυδοσίας. Είναι η επικράτηση του «έξυπνου» έναντι του κορόιδου· όπου «κορόιδο» είναι ο νομοταγής πολίτης που θα κάνει τρεις κύκλους για να παρκάρει νόμιμα, και «έξυπνος» αυτός που θεωρεί το οδόστρωμα προέκταση του οικοπέδου του.
Γιατί όμως αποκαλούμε αυτούς τους ανθρώπους «έξυπνους» (έστω και σε εισαγωγικά); Διότι στην Ελλάδα η λέξη αυτή έχει αποκτήσει μια διαστρεβλωμένη σημασία. «Έξυπνος» είναι αυτός που καταφέρνει να καταστρατηγήσει τον νόμο χωρίς συνέπειες. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος: όσο δεν πέφτουν πρόστιμα, η «εξυπνάδα» θα αυξάνεται γεωμετρικά.
Η ατιμωρησία λειτουργεί ως το ισχυρότερο κίνητρο. Όταν ο επιχειρηματίας ή ο κάτοικος βλέπει ότι ο γείτονάς του έκλεισε τον δρόμο και δεν του χτύπησε την πόρτα κανένας έλεγχος, την επόμενη μέρα θα κάνει το ίδιο. Η ανοχή της πολιτείας μετατρέπει την παρανομία σε συνήθεια και τη συνήθεια σε «δικαίωμα».
Οι νόμοι υπάρχουν. Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας είναι σαφής στο Άρθρο 48: η παρεμπόδιση του οδοστρώματος με αντικείμενα απαγορεύεται και τιμωρείται. Το πρόβλημα δεν είναι η νομοθεσία, αλλά η απουσία της εξουσίας που οφείλει να την επιβάλλει. Όσο η Δημοτική Αστυνομία και η Τροχαία απουσιάζουν από τους δρόμους, όσο οι έλεγχοι γίνονται μόνο μετά από επώνυμες καταγγελίες και καυγάδες, το παιχνίδι είναι χαμένο.
Η ψηφιοποίηση των προστίμων και οι εξαγγελίες για αυστηροποίηση του Κ.Ο.Κ. είναι βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά παραμένουν ασκήσεις επί χάρτου αν δεν συνοδεύονται από καθημερινή, ορατή παρουσία των αρχών στις γειτονιές. Ο δημόσιος χώρος δεν ανήκει σε κανέναν ιδιώτη· ανήκει στους πεζούς, στους οδηγούς, στους πολίτες. Και η προστασία του δεν είναι ζήτημα «ευγένειας», είναι ζήτημα δημοκρατίας και ισονομίας.
Μέχρι το κράτος να αποφασίσει να στερήσει από τον «έξυπνο» το προνόμιο της ασυλίας του, οι δρόμοι μας θα παραμένουν όμηροι της καρέκλας, του κάδου και της αυθαιρεσίας. Και εμείς θα συνεχιζουμε να κοιτάμε φωτογραφίες, αναρωτώμενοι πότε η κανονικότητα θα πάψει να θεωρείται πολυτέλεια.
